Cảm nghĩ của anh Quang

Sinh ra là người Điếc nhưng tôi không được học Ngôn ngữ ký hiệu từ khi còn nhỏ. Cha mẹ tôi không thể giao tiếp được với tôi nên rất lo lắng và tìm mọi cách chữa trị cho tôi. Còn tôi, vì còn quá nhỏ, nên chưa nhận thức mình là người điếc hay người nghe, mà vẫn cứ vô tư, hồn nhiên và ham chơi. Sau này, đến khoảng năm 16 – 17 tuổi, tôi bắt đầu nhận ra những khó khăn mà một người điếc như mình đang và sẽ phải đối mặt trong cuộc sống, nhất là về nghề nghiệp trong tương lại.
Ngày ấy, tôi đi học tại trường nuôi dạy trẻ câm điếc Lâm Đồng (hiện nay là trường khiếm thính Lâm Đồng) và khiếm thính Hy Vọng Bình Thạnh – Tp. Hồ Chí Minh và chỉ học đến hết lớp 5. Lúc đó, mỗi khi theo học những bài giảng dạy bằng phương pháp lời nói, tôi luôn chăm chú “đọc khẩu hình môi”. Nhưng vì không thể nghe được lời nói nên tôi lúc hiểu lúc không hiểu và tiếp thu bài rất chậm. Tuy nhiên, tôi vẫn cố gắng sử dụng Ngôn ngữ Ký hiệu để giao tiếp với các bạn ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt là với những người Điếc trưởng thành. Tôi cũng thường xuyên đọc truyện tranh để nâng cao khả năng ngôn ngữ và đọc hiểu. Các hình ảnh sinh động mô tả ngôn ngữ cơ thể của các nhân vật đã giúp tôi nắm bắt được nội dung của truyện dù không ai trong gia đình hướng dẫn đọc và tìm hiểu như thế nào.

Năm 2005, tôi may mắn được tham gia chương trình “Dự án giáo dục Trung học – Đại học dành cho người Điếc Việt Nam” tại trường Đại học Đồng Nai do Quỹ Nippon (Nhật Bản) tài trợ. Đây là nơi đầu tiên trên cả nước có chương trình giáo dục từ Trung học đến Đại học cho người Điếc. Dự án này đã đem đến cho tôi những trải nghiệm quý báu về học tập và mở rộng tri thức thông qua phương pháp giảng dạy bằng Ngôn ngữ Kí hiệu, đồng thời giúp tôi nhận thức rõ hơn về văn hoá của cộng đồng người Điếc.
Trước đây, tôi chưa bao giờ nghĩ tới việc sẽ trở thành thầy giáo nhưng cuối cùng tôi vẫn lựa chọn ngành sư phạm. Lý do là bởi vì hầu hết các trẻ Điếc trên toàn quốc vẫn còn gặp nhiều thiệt thòi và khó khăn trong hòa nhập xã hội. Thêm vào đó, việc giảng dạy bằng Ngôn ngữ Ký hiệu còn hạn chế khiến kết quả học tập và kỹ năng sống của các em chậm phát triển so với trẻ nghe. Hơn nữa, nhìn lại nhiều tấm gương thành công lớn của người điếc ở nhiều nước với những vai trò như giáo viên, luật sư, bác sĩ, dược sĩ… tôi tự nhủ rằng tại sao họ làm được mà ta làm không được? Tôi cũng hiểu rằng Ngôn ngữ Ký hiệu là ngôn ngữ quan trọng nhất đối với người Điếc. Đây chính là động lực thúc đẩy tôi cố gắng học tập để hoàn thành chương trình học từ Trung học phổ thông rồi cao đẳng. Đến bây giờ, tôi thật sự nhận thấy rằng việc lựa chọn ngành sư phạm là sự lựa chọn đúng đắn.
Khi đang còn sinh viên, tôi được những bạn bè khích lệ tham gia dự án IDEO. Tôi không thể nào quên được cảm giác ngỡ ngàng, vui sướng xen lẫn hồi hộp và lo lắng khi lần đầu tiên được làm việc cùng đoàn chuyên gia nước ngoài và cán bộ quản lý dự án IDEO trong khi kinh nghiệm chuyên sâu về lĩnh vực giáo dục trẻ điếc còn ít. Tôi luôn băn khoăn liệu mình có thể làm tốt công việc này không. Tuy nhiên, qua các buổi tập huấn bởi các chuyên gia nước ngoài, tôi đã học thêm được nhiều điều mới mẻ và thú vị về lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là về những phương pháp giảng dạy cho trẻ điếc và hỗ trợ gia đình có trẻ điếc mà tôi chưa từng biết tới.

Sau tập huấn, tôi được phân công công việc hỗ trợ Ngôn ngữ Ký hiệu cho gia đình trẻ điếc và tổ chức tập huấn quy mô nhỏ cho các thành viên người điếc về quản lý nhóm/câu lạc bộ trong khu vực Tp. Hồ Chí Minh. Trong thời gian thực hiện công tác hỗ trợ, tôi đã có nhiều kỷ niệm không thể nào quên với trẻ điếc và gia đình của các em. Tôi ấn tượng nhất là bé Minh Ánh, sống với gia đình ở quận Gò Vấp. Đây là một bé gái xinh xắn, hiếu động, dù nghe kém nhưng diễn đạt bằng Ngôn ngữ Ký hiệu rất tốt và rõ ràng. Mẹ của bé cũng đã kiên trì dành thời gian học ký hiệu cùng con mình. Tôi rất vui khi thấy hai mẹ con có thể tương tác tốt qua việc giao tiếp bằng Ngôn ngữ Ký hiệu. Bên cạnh đó, bé Phương Linh mắc đa tật (điếc và liệt tay chân) ở huyện Bình Chánh là một trường hợp khiến tôi bối rối khi không biết làm thế nào để giúp bé có thể biểu đạt bằng ký hiệu. Tôi chấp nhận đương đầu thử thách để dạy học cho bé và điều rõ nhất mà tôi nhận thấy đó là bé có khả năng giao tiếp bằng mắt dù không thể đưa tay để ra dấu. Bằng những nỗ lực của bản thân, các em đã có nhiều tiến bộ rất và việc giao tiếp trong gia đình cũng cải thiện rất nhiều. Tôi thực sự rất vui khi nhờ dự án IDEO, các em nhỏ được học Ngôn ngữ Ký hiệu ngay từ sớm, và tôi cũng tin rằng trẻ em Điếc cũng có thể sẵn sàng đến trường đi học và phát triển toàn diện như trẻ nghe nếu các em được hỗ trợ đúng cách.

Sau khi tốt nghiệp cao đẳng, tôi đã trăn trở suy nghĩ về việc tiếp tục công tác hỗ trợ cho gia đình trẻ hay lên Tây Nguyên để giúp các em Điếc, và cuối cùng tôi quyết định rút khỏi dự án IDEO để đến với thành phố “Ngàn hoa”, vì đa số trẻ Điếc sinh sống ở khu vực Tây Nguyên chủ yếu xuất thân từ các gia đình làm nông và còn gặp nhiều thiệt thòi trong học tập, nhất là không được tiếp xúc với Ngôn ngữ Ký hiệu. Tôi cho rằng với ngôn ngữ kí hiệu các em có thể vượt lên những rào cản về khiếm khuyết của cơ thể để phát triển ngôn ngữ và nhận thức, từ đó có cơ hội vào học Tiểu học một cách dễ dàng, từ đó có thể phát triển, hòa nhập và cống hiến cho xã hội.
Tôi muốn gửi tới tất cả mọi người trong xã hội thông điệp “Ngôn ngữ Ký hiệu là ngôn ngữ mẹ đẻ của người Điếc”. Trẻ điếc cần được học Ngôn ngữ Ký hiệu từ sớm để phát triển cũng như hoà nhập vào cuộc sống. Tôi cảm ơn dự án IDEO đã cho tôi cơ hội được tham gia và đóng góp một phần nhỏ bé vào thành công của dự án cũng như đem lại những tác động tích cực cho xã hội. Và như người ta vẫn nói “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”, nhờ có IDEO, bản thân tôi đã trưởng thành lên rất nhiều, tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý báu không chỉ trong giảng dạy mà còn về khả năng lãnh đạo. Giờ đây, dù không còn công tác trong dự án IDEO, nhưng tôi vẫn hết lòng ủng hộ IDEO. Hi vọng trong tương lai mô hình dự án sẽ được duy trì và mở rộng tới một số tỉnh/thành phố, trong đó có Lâm Đồng để khuyến khích trẻ Điếc và gia đình các em học Ngôn ngữ Ký nhiều hơn nữa.